"Podkowa" Program Opracowania i Digitalizacji Dokumentów Kościelnych na Wschodzie
Mimo, że Polacy na Wschodnich Ziemiach Rzeczypospolitej nie byli dominującą nacją, to przez wieki, ze względu na przynależność państwową tych ziem, przyczyniali się do kulturowego i gospodarczego rozwoju tych obszarów. Wielu sławnych Polaków tam się urodziło i wykształciło. Ziemie Wschodnie były też matecznikiem znakomitych inicjatyw gospodarczych, kulturowych i narodowych. Bez tych ludzi i ich pracy historia Polski byłaby o wiele uboższa.
Pomimo tak istotnego wkładu tych ziem do dziejów narodu i kultury polskiej, ciągle niewiele wiemy o tamtych ziemiach i ludziach ją zamieszkujących. Nasza wiedza opiera się na źródłach przechowywanych w Polsce, pamiętnikach, pracach dawniejszych historyków. Materiały te, to tylko niewielka część istniejących przekazów, mogących pomóc w odtworzeniu nieistniejącej już rzeczywistości. Większość źródeł przechowywanych jest poza polskimi granicami. Wydarzenia polityczne sprawiły, że dla historyków zasoby archiwalne zgromadzone na terenach dzisiejszej Białorusi, Litwy i Łotwy, Rosji i Ukrainy, przez prawie cały wiek XX były zamknięte.
W dziejach Polski tak się złożyło, że obszar na którym do rozbiorów działał Kościół katolicki, pokrywał się z terytorium zamieszkałym przez Polaków, choć nie tylko Polacy należeli do tej wspólnoty. Polskie życie narodowe, szczególnie w czasie rozbiorów, koncentrowało się wokół Kościoła. Z tego powodu w źródłach wytworzonych przez instytucje kościelne i osoby duchowne znajduje się zasadnicza część informacji dotyczących polskiej społeczności na Wschodzie.
Z racji odległości i trudności jakie trzeba pokonać, by uzyskać dostęp do archiwów za wschodnią granicą, niewielu badaczy średniego i starszego pokolenia może z nich korzystać.
Wszystkie te przesłanki przemawiają za powstaniem programu zmierzającego do przeniesienia na nośniki elektroniczne wybranych dokumentów kościelnych wytworzonych przez Kościół katolicki na wschodnich rubieżach Rzeczypospolitej oraz stworzenie ośrodka udostępniania pozyskanych zbiorów. Ze względu na wielką ilość kolekcji archiwalnych przechowywanych w archiwach, bibliotekach i muzeach, Białorusi, Litwy, Rosji i Ukrainy, nie jest możliwe skopiowanie wszystkich dokumentów dotyczących dziejów Kościoła katolickiego w archidiecezjach: mohylowskiej, lwowskiej i ryskiej oraz diecezjach: żmudzkiej, wileńskiej, pińskiej, mińskiej, łuckiej, żytomierskiej, kamienieckiej i tyraspolskiej. Archiwa, muzea i biblioteki, działające w ramach niepodległych państw, pozostaną głównym depozytariuszem spuścizny narodów zamieszkujących te ziemie. Powstanie niewielkiego centrum badawczego, posiadającego kopie wybranych dokumentów, stanie się jedynie pierwszym ogniwem prac badawczych podejmowanych w tym temacie.
Więcej informacji: www.podkowa.pat.krakow.pl
