Tłumacznie pochodzi z translate.google.com.
Oficjalna wersja angielska portalu w przygotowaniu.

GTranslate

English French German Italian Portuguese Russian Spanish

Zmiana rozmiaru tekstu

-A A +A
ACCESS UPJP2

2017: cz. II

Inwentaryzacja i digitalizacja wybranych archiwaliów
Centralnego Ośrodka Duszpasterstwa Polaków za granicą w Rzymie (cz. 2)

Zakończenie II wojny światowej oznaczało z jednej strony wyzwolenie od okupacji niemieckiej i rosyjskiej, ale jednocześnie pozostanie w orbicie wpływów totalitarnego systemu komunistycznego. Między innymi te okoliczności spowodowały, iż po jej zakończeniu na emigracji pozostało tysiące Polaków.  Byli wśród nich Polacy wywiezieni przez Sowietów w roku 1939 ze wschodnich części kraju i osadzeni w głąb Rosji, którzy dzięki porozumieniu Sikorski-Majski dostali się do tworzonej od 1941 Armii Polskiej. Inną grupę tworzyli Polacy wywiezieni na roboty do Niemiec, którzy po wojnie pozostali w amerykańskiej czy brytyjskiej strefie okupacyjnej. Byli wśród nich żołnierze Armii Krajowej wstępującej do II Korpusu oraz byli więźniowie obozów koncentracyjnych. Ich losy ułożyły się różnie, wielu z nich trafiło do krajów na niemal wszystkich kontynentach, choćby do Kanady, Stanów Zjednoczonych, Australii czy Argentyny. Do tego ostatniego trafili Polacy (głównie polsko-włoskie małżeństwa) z dwóch obozów w Forli we Włoszech dzięki interwencji żony prezydenta tego kraju Evity Peron. Anglicy umieszczali Polaków w swoich byłych koloniach w Indiach, Ugandzie i Tanganice. W każdym miejscu osiedlania się Polaków powstawały ośrodki duszpasterskie, a przy nich parafie i kościoły, odgrywające fundamentalną rolę w zachowaniu tożsamości narodowej, języka, kultury.

Opiekę duchową nad polską emigracją objął najpierw Józef Gawlina, biskup polowy wojska polskiego, który przybył do Włoch z armią generała Władysława Andersa i osiadł przy polskim kościele św. Stanisława, którego został rektorem. Funkcje te pełnił do 1964. Jego obowiązki przejął najpierw biskup Stanisław Rubin, a następnie Szczepan Wesoły – obecnie arcybiskup, administrator i opiekun ogromnego archiwum powstałego przy kościele Świętego Stanisława Centralnego Ośrodka Duszpasterstwa Polaków za Granicą. Już od czasów Stanisława Rubina biskup Wesoły wspierał jego pracę w zakresie opieki nad polską emigracją, a od roku 1979 już oficjalnie pełnił funkcję delegata Prymasa Polski dla Duszpasterstwa Emigracji. Jemu przypadła opieka nad bogatym zbiorem materiałów, korespondencji, ulotek, zdjęć, dokumentów. Właśnie ten zespół z okresu od zakończenia II wojny światowej do czasu odzyskania przez Polskę niepodległości, kompletnie niedostępny dotąd badaczom najnowszych dziejów Polski, mamy zamiar w ramach aplikowanego wniosku wstępnie zinwentaryzować, uporządkować wybrane jednostki, odpowiednio zabezpieczyć i zdigitalizować. Rzymski zespół dokumentów jest o tyle istotny, iż dotyczy środowisk polonijnych na całym Świecie, pozwoli - mamy nadzieję - w przyszłości na pogłębione studia nad kształtowaniem się ośrodków emigracji polskiej w okresie powojennym, ich rolą w lokalnych społecznościach. Cenne z punktu widzenia historii może być przebogata korespondencja pomiędzy duszpasterzami a czołowymi przedstawicielami polskiej emigracji, choćby – jak ustalono w czasie wstępnej kwerendy – między Józefem Gawliną a Władysławem Andersem z lat 1948-1958, listów o charakterze poufnym, zawierających wiele cennych informacji, opisy, refleksje dotyczącej funkcjonowania polskiej emigracji oraz sytuacji politycznej Polski i na Świecie. Bardzo cenna korespondencja wszystkich trzech duszpasterzy z osobami na całym Świecie dotyczy administrowania parafiami polskimi, problemów polskiego duchowieństwa, pomocy materialnej dla emigrantów. Zachowało się również szereg materiałów o polskich księżach (nawet ich życiorysy) i różnych stowarzyszeniach polonijnych, korespondencja z Episkopatem Polski oraz Instytutem Polskiej Akcji Katolickiej. Uporządkowania wymaga w szczególności część złożona luzem, w której przechowywane są, m.in. fotografie z obchodów Milenium w Polsce oraz w ośrodkach polonijnych we Włoszech, Wielkiej Brytanii, a nawet w Afryce i w Azji. W zasobach znajdują się dokumenty, wycinki prasowe, zdjęcia i różnego rodzaju materiały z różnych uroczystości z udziałem Polaków w Rzymie, podczas Roku Świętego, w czasie beatyfikacji Maksymiliana Kolbe, 400-lecia kościoła św. Stanisława, etc. Zasób ten dotyczący polskiej emigracji z pewnością zasługuje na inwentaryzację i przynajmniej w części digitalizację.

Celem drugiej części zadania było wykonanie inwentarza dokumentów (uporządkowanie chronologiczno-rzeczowe, nadanie sygnatur, paginacja, skrótowy opis) oraz utrwalenie w wersji elektronicznej jednostek archiwalnych z Centralnego Ośrodka Duszpasterstwa Polaków za granicą. Jest to zespół dokumentów, głównie korespondencji duszpasterza polskiej emigracji z ramienia Episkopatu Polski, który jednocześnie pełnił funkcje rektora kościoła polskiego, z Polakami i polskimi ośrodkami kultury, nauki, organizacjami polonijnymi, wojskowymi na całym Świecie. W drugim etapie prac udało się zdigitalizować znaczną część dokumentów zebranych przez kancelarię arcybiskupa Józefa Gawliny z ponad 900 osobami lub organizacjami w Polsce, Stanach Zjednoczonych, Palestynie, Szwajcarii, Szwecji i Urugwaju). Wyodrębniono 921 jednostek (sygn. CODE III-1318-sygn. CODE III-2239) i wykonano 10 000 fotografii. Inwentaryzacja i digitalizacja finansowana była ze środków własnych Fundacji im. Świętej Królowej Jadwigi dla Uniwersytetu Papieskiego Jana Pawła II w Krakowie i Kościoła Polskiego w Rzymie w wysokości 15% oraz środków MINISTRA KULTURY I DZIEDZICTWA NARODOWEGO w wysokości 85%.

dr Józef Skrabski