Tłumacznie pochodzi z translate.google.com.
Oficjalna wersja angielska portalu w przygotowaniu.

GTranslate

English French German Italian Portuguese Russian Spanish

Zmiana rozmiaru tekstu

-A A +A
ACCESS UPJP2

2016: cz. I

Inwentaryzacja i digitalizacja wybranych archiwaliów
Centralnego Ośrodka Duszpasterstwa Polaków za granicą w Rzymie (cz. I)

Zakończenie II wojny światowej oznaczało z jednej strony wyzwolenie od okupacji niemieckiej i rosyjskiej, ale jednocześnie pozostanie w orbicie wpływów totalitarnego systemu komunistycznego. Między innymi te okoliczności spowodowały, iż po jej zakończeniu na emigracji pozostało tysiące Polaków.  Byli wśród nich Polacy wywiezieni przez Sowietów w roku 1939 ze wschodnich części kraju i osadzeni w głąb Rosji, którzy dzięki porozumieniu Sikorski-Majski dostali się do tworzonej od 1941 Armii Polskiej. Inną grupę tworzyli Polacy wywiezieni na roboty do Niemiec, którzy po wojnie pozostali w amerykańskiej czy brytyjskiej strefie okupacyjnej. Byli wśród nich żołnierze Armii Krajowej wstępującej do II Korpusu oraz byli więźniowie obozów koncentracyjnych. Ich losy ułożyły się różnie, wielu z nich trafiło do krajów na niemal wszystkich kontynentach, choćby do Kanady, Stanów Zjednoczonych, Australii czy Argentyny. Do tego ostatniego trafili Polacy (głównie polsko-włoskie małżeństwa) z dwóch obozów w Forli we Włoszech dzięki interwencji żony prezydenta tego kraju Evity Peron. Anglicy umieszczali Polaków w swoich byłych koloniach w Indiach, Ugandzie i Tanganice. W każdym miejscu osiedlania się Polaków powstawały ośrodki duszpasterskie, a przy nich parafie i kościoły, odgrywające fundamentalną rolę w zachowaniu tożsamości narodowej, języka, kultury.

Opiekę duchową nad polską emigracją objął najpierw Józef Gawlina, biskup polowy wojska polskiego, który przybył do Włoch z armią generała Władysława Andersa i osiadł przy polskim kościele św. Stanisława, którego został rektorem. Funkcje te pełnił do 1964. Jego obowiązki przejął najpierw biskup Stanisław Rubin, a następnie Szczepan Wesoły – obecnie arcybiskup, administrator i opiekun ogromnego archiwum powstałego przy kościele Świętego Stanisława Centralnego Ośrodka Duszpasterstwa Polaków za Granicą. Już od czasów Stanisława Rubina biskup Wesoły wspierał jego pracę w zakresie opieki nad polską emigracją, a od roku 1979 już oficjalnie pełnił funkcję delegata Prymasa Polski dla Duszpasterstwa Emigracji. Jemu przypadła opieka nad bogatym zbiorem materiałów, korespondencji, ulotek, zdjęć, dokumentów. Właśnie ten zespół z okresu od zakończenia II wojny światowej do czasu odzyskania przez Polskę niepodległości, kompletnie niedostępny dotąd badaczom najnowszych dziejów Polski, wstępnie zinwentaryzowano, uporządkowano wybrane jednostki, odpowiednio zabezpieczono i zdigitalizowano. Rzymski zespół dokumentów jest o tyle istotny, iż dotyczy środowisk polonijnych na całym Świecie, pozwoli - mamy nadzieję - w przyszłości na pogłębione studia nad kształtowaniem się ośrodków emigracji polskiej w okresie powojennym, ich rolą w lokalnych społecznościach. Cenne z punktu widzenia historii może być przebogata korespondencja pomiędzy duszpasterzami a czołowymi przedstawicielami polskiej emigracji, choćby – jak ustalono w czasie wstępnej kwerendy – między Józefem Gawliną a Władysławem Andersem z lat 1948-1958, listów o charakterze poufnym, zawierających wiele cennych informacji, opisy, refleksje dotyczącej funkcjonowania polskiej emigracji oraz sytuacji politycznej Polski i na Świecie. Bardzo cenna korespondencja wszystkich trzech duszpasterzy z osobami na całym Świecie dotyczy administrowania parafiami polskimi, problemów polskiego duchowieństwa, pomocy materialnej dla emigrantów. Zachowało się również szereg materiałów o polskich księżach (nawet ich życiorysy) i różnych stowarzyszeniach polonijnych, korespondencja z Episkopatem Polski oraz Instytutem Polskiej Akcji Katolickiej. Uporządkowania wymaga w szczególności część złożona luzem, w której przechowywane są, m.in. fotografie z obchodów Millenium w Polsce oraz w ośrodkach polonijnych we Włoszech, Wielkiej Brytanii, a nawet w Afryce i w Azji. W zasobach znajdują się dokumenty, wycinki prasowe, zdjęcia i różnego rodzaju materiały z różnych uroczystości z udziałem Polaków w Rzymie, podczas Roku Świętego, w czasie beatyfikacji Maksymiliana Kolbe, 400-lecia kościoła św. Stanisława, etc. Zasób ten dotyczący polskiej emigracji z pewnością zasługuje na inwentaryzację i przynajmniej w części digitalizację.

Realizacja pierwszej części projektu, współfinansowanego przez Fundację Królowej Jadwigi dla Uniwersytetu Papieskiego Jana Pawła II w Krakowie oraz Hopsicjum polskiego i Kościoła św. Stanisława w Rzymie była możliwa dzięki dotacji Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego. W pierwszej kolejności było możliwe opracowanie i digitalizacja korespondencji Józefa Gawliny z osobami lub instytucjami z krajów takich jak Anglia, Belgia, Francja, Holandia, Stany Zjednoczone, Niemcy. W pierwszej kolejności dokonano wyboru jednostek przeznaczonych do opracowania. Na wstępie zdecydowano, mając na uwadze jednorodny charakter całego zasobu, że wszystkie materiały z czasów Gawliny zostaną poddane opisowi i inwentaryzacji, a ich kolejność porządkowania wyznaczona przez sposób porządkowania kancelarii duszpasterza. Drugi etap pracy polegał na ułożeniu w obrębie wyodrębnionych jednostek, wstępne odczyszczenie z zabrudzeń i kurzu, chronologiczne ułożenie, nadanie sygnatur, paginacja, określenie języka, stanu zachowania i krótkiej charakterystyki zawartości.  Konieczne były wyjazdy studyjne do Rzymu w celu wykonania notatek, które archiwizowane były następnie w bazie danych Uniwersytetu Papieskiego Jana Pawła II w Krakowie, będącego partnerem projektu. Trzecim, ale zazębiającym się z drugim, był etap digitalizacji dokumentów przygotowanych i opracowanych. Konieczne były wyjazdy fotografa do Rzymu oraz transport sprzętu fotograficznego (lamp błyskowych, aparatu fotograficznego, stołu do reprodukcji, statywów). Na miejscu wykonywano partiami zdjęcia tych dokumentów, które wcześniej opracowywał zespół badaczy. Piąty i szósty etap był już związany z uporządkowaniem zgromadzonego materiału, zdjęć, ich obróbka wstępna, doostrzenie, wykadrowanie i wywołanie. Jednocześnie archiwizowany był materiał zgromadzony na miejscu, uzupełnione opisy, uporządkowanie katalogów.

dr Józef Skrabski