Tłumacznie pochodzi z translate.google.com.
Oficjalna wersja angielska portalu w przygotowaniu.

GTranslate

English French German Italian Portuguese Russian Spanish

Zmiana rozmiaru tekstu

-A A +A
ACCESS UPJP2

Wykopaliska w Setnicy 2013 r.

Prace na terenie założenia pałacowego w Setnicy prowadzono w roku 2013, na podstawie pozwolenia nr ZArch.5161.37.2013.ET z dnia 24 czerwca 2013 roku, wydanego przez Zachodniopomorskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Szczecinie.

Informacje historyczne dotyczące Setnicy są wyjątkowo skąpe. Pierwsze informacje o majątku Wilhelmshof pochodzą dopiero z XIX wieku. Był to wówczas majątek ziemski, nie posiadający statusu odrębnej miejscowości. Niewątpliwie w wiekach wcześniejszych wchodził w skład dóbr należących do frydlandzkiej linii rodziny von Wedel. Ostatnim męskim potomkiem tej linii był Jerzy von Wedel młodszy, zmarły w roku 1595. Poprzez małżeństwo córki Jerzego, Elżbiety, majątek przeszedł w ręce rodziny von Blankenburg. Wedle A. Ulbrichta, w roku 1576 Jerzy von Wedel przekazał w formie posagu zamek, miasto oraz cały klucz majątkowy swemu zięciowi. W roku 1599 doszło do podziału zamku na dwie części. Zachowany spis dóbr podlegających podziałowi zawiera kilka interesujących informacji. Barbara i Elżbieta Frydlandzkie córki Jerzego otrzymały pół zamku, stary browar na przygródku, pół podwórza (zamkowego) z wjazdem i z ogrodami (naprzeciw tego wjazdu znajdowała się rzeka i most), dwa ogrody, połowę ogrodów zw. Mitthewen (dawanych w najem?), chmielnik, cztery stawy (staw zw. Starczedik, stawek przy jeziorze Kortnica, miejsce na staw przy rzece Chrestiankenflis, staw (powyżej starej cegielni), jeziora (Sadowo Wielkie, Christianensis Lacus Maior, Pekfol (niezidentyfikowane), pół jeziora Kortnica, pół jeziora Kawiec Wielki), trzy łąki (przy strudze Iudenflis, przy rz. Kortnicy i przy strudze Glauserei). Henryk Blankenburg otrzymał pół zamku, stajnię na przygródku, pół podwórza, do którego musiał sobie zbudować nowy wjazd, błoto zw. Wpłocie przy ostrowie, połowę ogrodów zw. Mitthewen, chmielnik, browar, staw Sprinkdik oraz miejsce na staw powyżej starej cegielni przy strudze Chrestiankenflis, jeziora (Sadowo Małe, Karwiec Wielki, Karwiec Mały, Rokarwycz, pół jeziora Kortnica, pół jeziora Kawiec Wielki od strony folwarku Langenhof (obecnie Toporzyk), pięć łąk, a mianowicie łąkę Karwitzwiese (Karwiczwysze) z połową strugi Karwica, dwie łąki przy strudze Iudenflis, łąkę w lesie przy strudze Glauserei ku wsi Sadowo, starą łąkę przy granicy z wsiami Henkendorf (obecnie Hanki) i Sadowo. Obie strony posiadały wspólnie ulicę od miasta do zamku, łąki, olszyny i błota nad rzeką Kortnica (Breitenflies) aż do ogrodów Mitthewen, folusz, młyn pod miastem, strugi, błota i bagna koło miasta, prawo patronatu nad kościołem (wówczas luterańskim). Sołectwo albo wójtostwo służyć miało na przemian co roku innej stronie; każda ze stron miała mieć swego burmistrza; las podzielono na kilka części i tymi częściami strony się podzieliły (Słownik historyczno-geograficzny ziem polskich w średniowieczu, wydanie elektroniczne 2010 – 2012, red. T. Jurek, s. 443). Ostatecznie zamek wraz z całym kluczem majątkowym przeszedł w ręce Henryka Blankenburga, a następnie jego potomków.

Nie można wykluczyć, że któraś z łąk opisanych w cytowanym dokumencie (należącą do wsi Hanki lub Sadowo), odpowiada przeszłemu majątkowi Wilhelmshof.

Jedyną przesłanką pozwalającą na wysnucie hipotezy dotyczącej początków majątku Wilhelmshof pozostaje analiza napisu nagrobnego (dziś już niezachowanego), z niewielkiego cmentarza związanego z majątkiem. Napis, zgodnie z zachowaną tradycją, znajdował się grobowcu założyciela majątku o nazwisku Steinbach, zmarłego we wrześniu 1874 roku.

Badania prowadzono w partiach przyziemia i fundamentów pałacu zniesionego do dzisiejszego poziomu gruntu. W chwili przystąpienia do prac dysponowano skromnym materiałem ikonograficznym, nie popartym opisami pochodzącymi z literatury przedmiotu lub innych źródeł. Podstawą wstępnych analiz był plan inwentaryzacyjny, pochodzący z roku 1937. Celem badań było uchwycenie w jak najszerszym zakresie murów fundamentowych pałacu, określenie jego chronologii i faz budowy. Z uwagi na ograniczone możliwości zakres prac był niewielki.

Na podstawie zgromadzonego materiału wysunięto tezę o dwóch fazach funkcjonowania pałacu. Z fazą I związany jest skromny, parterowy pałac (wyróżniający się w zasadzie jedynie gabarytami), funkcjonujący do roku 1912 (lub 1913). Z fazą II wiążemy reprezentacyjny pałac, wzniesiony w obrysie starszego założenia (na jego fundamentach, z wykorzystaniem większości ścian parteru), stający w tym miejscu do roku 1945, a w postaci ruiny do lat 70-tych XX wieku.

Z zabudowań dawnego folwarku przetrwały jedynie budynki mieszkalne, w tym jeden w stanie daleko posuniętej destrukcji. Resztki zabudowy czytelne były jeszcze w połowie lat 90-tych ubiegłego wieku, rozebrane zostały jednak do poziomu fundamentu.

Na terenie folwarku przeprowadzono niewielkie prace inwentaryzacyjne. Stwierdzono zachowanie fundamentów zabudowy gospodarczej (stajnie, cielętnik), brukowanej drogi prowadzącej do pałacu, resztek bramy.

Pomimo skromnego zakresu prac przyniosły one oczekiwany rezultat. Pałac zbudowano „na surowym korzeniu”. Stwierdzono ponad wszelką wątpliwość, że założenie pałacowe rozwijało się w dwóch fazach. Starszy pałac zbudowano około połowy XIX wieku, w roku 1912 (1913) znacząco go przebudowano, w charakterystycznym dla tego okresu stylu, czyniąc zeń reprezentacyjną siedzibę właściciela, określaną w źródłach pisanych mianem „zamku” (schloss). W latach 30-stych rozbudowano również folwark, zmieniono układ sieci drożnej (zlikwidowano drogę prowadzącą od strony Hanek i przecinającą park, wydłużono drogę prowadzącą w stronę Sadowa i pobudowano przy niej domy dla pracowników rolnych). Zapewne w tym okresie folwark zelektryfikowano, być może w tym okresie zbudowano również wodociąg.