Budowa organów firmy Klais dla Międzyuczelnianego Kierunku Muzyki Kościelnej

Jednym z podstawowych celów powstania i organizacji Międzyuczelnianego Instytutu Muzyki Kościelnej w Krakowie jest jak najdoskonalsze wykształcenie studentów w dziedzinie gry na organach. Z tego powodu, już na początku działania Instytutu podjęto kroki, zmierzające do zakupienia i montażu organów piszczałkowych, przy których studenci zdobywać będą niezbędne kwalifikacje zarówno do pełnienia funkcji organisty w kościołach, jak i mistrzowskich umiejętności organisty - wirtuoza. Ten cel - nabycia dobrej klasy instrumentu - zakładany był także w składanym wniosku o dofinansowanie przedsięwzięcia ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego.

W 2009 roku, instrument firmy Klais, zbudowany (1966) i pierwotnie funkcjonujący na terenie Niemiec, odpowiedni dla potrzeb dydaktycznych (traktura mechaniczna, cztery manuały oraz klawiatura pedałowa, 57 głosów), został przewieziony do Krakowa.
Instrument został zakupiony w stanie niekompletnym. Oprócz wiatrownic, kontuaru, silnika i części konstrukcyjnych, posiadał on wszystkie piszczałki drewniane oraz część piszczałek metalowych. Menzury brakujących piszczałek zostały odtworzone na podstawie dokumentacji firmy Klais, co gwarantowało, że wszystkie one będą wykonane zgodnie z pierwotnymi założeniami. Całkowitej wymiany wymagała traktura, przestarzała i mocno zniszczona, a także instalacja elektryczna. Z uzyskanej dotacji zostało również zakupione i zmontowane rusztowanie pod organy.
Instrument jest obecnie instalowany w kościele parafialnym św. Stanisława Biskupa i Męczennika w Krakowie-Dąbiu, który to kościół dla tych organów, ze względu na ich potężne rozmiary, wydaje się być właściwym miejscem.

W okresie lat 2008-2009 poczyniono wiele prac montażowych i konstrukcyjnych, w tym między innymi:

ROK 2008

1. Przeprowadzono ekspertyzę instrumentu - podczas której wzięto pod uwagę walory techniczne instrumentu oraz jego obecny stan, oceniono zużycie materiału, oraz skalkulowano koszty niezbędne dla zaadoptowania instrumentu w nowych warunkach.

2. Przygotowano miejsce pod montaż instrumentu w kościele św. Stanisława BM - wykonanie szeregu badań i pomiarów służyło uniknięciu błędu w zakresie usytuowania instrumentu na chórze organowym w taki sposób, by uzyskać jak najlepsze efekty brzmieniowe i akustyczne.

3. Zakupiono zdekompletowany instrument . Jednocześnie podjęto działania w celu zdobycia od pierwotnego wytwórcy (firma Klais) wszystkich pomiarów i menzur, służących odtworzeniu optymalnego brzmienia poszczególnych głosów. Szczególnie ważne okazało się to działanie w przypadku głosów, których substancja brzmieniowa nie istniała, bądź była zdekompletowana.

4. Zakupiono i zamontowano rusztowanie - instrument wysokości ok. 11 metrów wymagał odpowiedniego rusztowania na którym odbywać się będzie jego konstrukcja.

ROK 2009

5. Przewieziono instrument do Krakowa - przewiezienie poprzedzono wykonaniem odpowiednich fotografii i zapisów, służących dobrej dokumentacji istniejącej substancji. Instrument przewieziono przy użyciu specjalistycznego transportu, tak by nie uszkodzić żadnego z jego elementów.

6. Wykonano część prac organmistrzowskich polegających na: osadzeniu wiatrownic, miechów, silnika i ustawieniu części piszczałek. Rozpoczęto także prace nad udoskonaleniem kontuaru i przygotowaniu nowej instalacji elektrycznej - prace wykonywano w kolejności wynikającej z konstrukcji organów w taki sposób, by większa ich część została zakończona przed zamontowaniem I części szafy (obudowy). W pierwszej fazie prac zamontowano istniejące elementy organów (miechy, wiatrownice, silnik i część piszczałek), każdy z nich poddając gruntownej renowacji i naprawie. Naprawy dotyczyły między innymi:
- zmiany pokrycia skóry na miechach
- prostowaniu i polerowaniu wygiętych piszczałek metalowych
- uzupełnieniu materiału piszczałek drewnianych
- pracach elektrycznych przy silniku oraz instalacji wewnętrznej
- odnowieniu i zmodernizowaniu kontuaru.

7. Ustalono, zaprojektowano i przygotowano elementy szafy organowej
- wykonano projekt architektoniczny szafy organowej
- dopasowano projekt do istniejących warunków przestrzennych i akustycznych
- wybrano optymalny materiał (drzewo dębowe)
- wykonano i zamontowano drewnianą konstrukcję całości obudowy
- wykonano dolną część szafy organowej (poziom wiatrownic oraz elementów traktury)

8. Przygotowano stosowną dokumentację przetargową oraz rozpisano i ogłoszono przetarg na wykonanie części piszczałek do głosów językowych i labialnych, drewnianych i metalowych z terminem wykonania I etapu prac - grudzień 2009, II etapu prac - III 2010 (wrzesień 2009) - wyłoniony w drodze przetargu wykonawca Firma Zych Zakłady Organowe - różnorodność brakujących piszczałek (labialne i językowe, różnej wielkości) wymagało wyłonienia wytwórcy, który posiadając odpowiednie doświadczenie i kwalifikacje, podoła temu skomplikowanemu zadaniu.

W chwili obecnej trwają prace związane z montażem traktury, budową i montażem szafy organowej, oraz osadzaniem piszczałek głosów labialnych i językowych.

Realizacja zadania:
Fundacja im. Świętej Królowej Jadwigi dla Papieskiej Akademii Teologicznej w Krakowie

Koordynator zadania:
Ks. dr Robert Tyrała

Nadzór merytoryczny:
Ks. dr Robert Tyrała
Dr hab. Wiesław Delimat
Ks. prof. Andrzej Zając
Dr Mieczysław Tuleja

Organmistrz:
Mgr Lech Skoczylas

Projekt architektoniczny szafy organowej:
Mgr Marek Cholewka

Wykonawca szafy organowej
inż. Andrzej Wawro

Zdjęcia dzięki uprzejmości Pana Lecha Skoczylasa - Organmistrza.

• 
• 
•