Zajęcia mają charakter warsztatowy, skierowane są do wszystkich pasjonatów sztuki średniowiecznej, którzy chcieliby nauczyć się podstaw techniki iluminacji oraz poznać historię iluminatorstwa średniowiecznego.
Czas trwania: 2 semestry
Zajęcia odbywają się dwa razy w miesiącu (piątki i soboty)
piątek - 4 godz. wykładów
sobota - 8 godz. zajęć praktycznych
Koszt: 1000 zł
Termin składania formularzy zgłoszeniowych: do 16 października 2009 r.
Zgłoszenia przyjmuje Instytut Historii
kontakt: Barbara Bodziony
tel. 697 47 35 45
e-mail: scriptorium@upjp2.edu.pl
www.barbara-bodziony.pl
Podanie o przyjęcie na Warsztaty średniowieczne "Scriptorium"
Pierwsze zajęcia: październik 2009 r.
I. Część praktyczna - Barbara Bodziony - absolwentka Wyższego Europejskiego Instytutu Iluminacji i Manuskryptów w Angers.
Iluminatorstwo
W czasie warsztatów poznamy podstawowe techniki iluminatorstwa średniowiecznego. Wspólnie przygotujemy farby z pigmentów naturalnych, według receptur średniowiecznych. Poznamy paletę iluminatora i symboliczne znaczenie barw. Wykonywać będziemy kopie oraz własne kompozycje wzorując się na stylistyce romańskiej, gotyckiej czy stylistyce rękopisów iryjskich .
Zaczniemy od kopii inicjału romańskiego, następnie większej miniatury a zakończymy kopią iluminowanej strony z manuskryptu gotyckiego, wykonaną na pergaminie z aplikacją złota płatkowego.
Kaligrafia
Poznawać będziemy różne style pisma, którymi posługiwali się skrybowie w średniowieczu: uncjałę, półuncjałę, minuskułę karolińska, pismo gotyckie. Nauczymy się pisać piórem ze ściętą stalówką, wyćwiczymy rękę, by poddawała się harmonijnym kształtom liter. Sporządzimy własnoręcznie różne narzędzia do kaligrafii: gałązka bambusa i ptasie pióro. Nauczymy się komponować kaligrafowany tekst by tworzyć: kartki, zaproszenia, wizytówki, etc.
II. Część teoretyczna - obejmie dwa wykłady monograficzne
1. Dzieje malarstwa książkowego w kręgu łacińskiego średniowiecza
mgr Joanna Ziętkiewicz-Kotz
Wykład dotyczyć będzie ewolucji europejskiego miniatorstwa średniowiecznego, od iluminacji kodeksów mnichów iryjskich, poprzez malarstwo dworu Karola Wielkiego, rękopisy doby ottońskiej, iluminatorstwo epoki romańskiej i gotyckiej, aż po schyłek średniowiecza i początki iluminacji renesansowej.
Problematykę poruszaną w wykładzie poprzedzi wprowadzenie dotyczące rodzajów dekoracji malarskiej kodeksów średniowiecznych, stosunku obrazów do tekstu oraz ich różnych warstw znaczeniowych. W części wstępnej znajdzie się także omówienie najważniejszych typów ksiąg charakterystycznych dla poszczególnych epok.
W części właściwej omówione zostaną przeobrażenia w zakresie stylu i ikonografii kodeksów. Odnośne zagadnienia umieszczone zostaną w szerokim kontekście historyczno-kulturowym. Obejmował on będzie rozmaite czynniki, które odegrały rolę w powstawaniu iluminowanych ksiąg, takie jak rozwój monastycyzmu, przemiany liturgii kościelnej, kształtowanie się pobożności świeckiej, ewolucja ośrodków miejskich, narodziny patrycjatu i jego emancypacja intelektualna czy rozwój uniwersytetów. Rozważania te będą bogato ilustrowane przykładami, reprezentującymi najważniejsze rękopisy ze zbiorów europejskich, amerykańskich i polskich.
2. Rękopisy iluminowane - konteksty kulturowe.
dr Anna Olszewska
Celem zajęć jest wprowadzenie do problematyki związanej rękopisami iluminowanymi, refleksja nad ich kontekstem społecznym i kulturowym w Europie Zachodniej oraz prezentacja podstawowych metod badań tego typu zabytków.
Proponowane tematy zajęć:
średniowieczne skryptorium - organizacja produkcji rękopisów oraz druków w Europie, nakład i ilość kopii, rynek wydawniczy, gdzie handlowano książkami, ceny książek i drogi ich rozpowszechniania, etapy produkcji kodeksów, elementy kodykologii: składki, paginacja, metody łączenia kart, kustosze i reklamaty; najstarsze księgozbiory Europy i ich ranga, jaka część tych kolekcji przetrwała do dziś, przyczyny zniszczeń; szkicowniki oraz wzorniki artystyczne - kwestia zasięgu oddziaływania; mecenat kościelny, dworski i miejski, prywatne kolekcje w dobie renesansu, sposób ich tworzenia i eksponowania (przykłady); metody powielania tekstu i obrazu; rodzaje pisma; typy książek, formaty, objętość i ciężar, kształt, sposób ich przechowywania; metody produkcji, rodzaje pergaminu, techniki tworzenia składek, strona mięsna i strona włosowa, znaki wodne na papierze oraz metody ich identyfikacji; materiał i techniki wykonania: oprawy kopertowe, usztywniane, ozdobione stępami i złoceniem, wyszywane drogimi kamieniami; podstawowe metody oprawiania kodeksów; oprawy projektowane na potrzeby kolekcji; obraz strukturze kodeksu; rodzaje inicjałów, i ich budowa, dekoracje na marginesach, w proporcje w komponowaniu strony kodeksu, marginesy, glosy; jak ustalić podstawowe informacje na temat kodeksu - karta tytułowa, kolofon, incypit i explicyt; relacje obrazu z tekstem czyli podstawowe metody interpretacji miniatur i grafik towarzyszących słowu pisanemu.
Oba wykłady będą miały charakter wykładu monograficznego uzupełnionego elementami konwersatorium. Ich wzbogaceniem będzie wizyta w jednej z krakowskich bibliotek przechowujących rękopisy iluminowane. W jej trakcie uczestnicy zajęć będą mogli zapoznać się z oryginalnymi księgami średniowiecznymi i związaną z nimi problematyką badawczą.
W czasie zajęć przewidujemy wizyty w bibliotekach Krakowa w celu prezentacji oryginalnych kodeksów średniowiecznych.
Organizatorzy zapewniają materiały potrzebne do pracy:
- pergamin
- papier
- pigmenty
- pojemniczki na pigmenty
- media do pigmentów (guma arabska, jajka, miód, olej lniany)
- atrament
- złoto
- flizy do rozrabiania farby
- nożyki
- zeszyt w kratkę A4
- kalki
- inne
Materiały, w które powinni zaopatrzyć się słuchacze:
- 2 pędzle akwarelowe
- miękkie ołówki i gumka, linijka
- pojemniki na wodę
- nasadka na pióro i dwie stalówki
